Guardian: Quấy rối tình dục tràn lan trong Liên Hợp Quốc

19/01/2018

Nguồn: https://www.theguardian.com/global-development/2018/jan/18/sexual-assault-and-harassment-rife-at-united-nations-staff-claim?CMP=share_btn_fb

Tác giả: Ngụy An – Zing.vn


LHQ để tình trạng tấn công và quấy rối tình dục xảy ra tràn lan tại các văn phòng của tổ chức trên khắp thế giới, những nạn nhân bị lờ đi và kẻ phạm tội thì hưởng quyền miễn trừ.

Trong cuộc điều tra rúng động do Guardian thực hiện, hàng chục nhân viên và cựu nhân viên của Liên Hợp Quốc bức xúc nói về thứ văn hóa im lặng trong toàn tổ chức và một hệ thống pháp lý tệ hại gây khó dễ cho các nạn nhân trong việc khiếu kiện.

Trong số các nhân viên được phỏng vấn, 15 người nói họ từng bị tấn công và quấy rối tình dục trong vòng 5 năm qua, với nhiều mức độ từ lời nói tới hành vi cưỡng hiếp.

7 phụ nữ chính thức tố cáo các hành vi sai trái, đây là cách thức mà theo các nhà hoạt động, ít nạn nhân dám thực hiện vì lo sợ mất việc, hoặc vì nghĩ làm như vậy sẽ không có tác dụng.

Những lo sợ và uất ức “không thể nói ra”

“Nếu bạn khai báo, sự nghiệp của bạn chấm hết, đặc biệt khi bạn là chuyên gia tư vấn”, một nhà tư vấn trong Liên Hợp Quốc cho biết. Cô nói mình bị cấp trên quấy rối khi làm việc cho Chương trình Lương thực Thế giới. “Đó giống như một chuyện không thể nói ra”.

Liên Hợp Quốc thừa nhận tình trạng các vụ việc không được báo cáo là một mối quan ngại, nhưng cho hay Tổng thư ký António Guterres “ưu tiên giải quyết vấn nạn quấy rối tình dục và ủng hộ chính sách không khoan nhượng”.

Trong cuộc điều tra của Guardian, nhân viên Liên Hợp Quốc làm việc tại hơn 10 quốc gia đã cung cấp thông tin với điều kiện giấu tên, một phần vì họ không được phép công khai theo các quy định quản lý nhân viên của Liên Hợp Quốc, một phần vì họ sợ bị trả đũa.

3 phụ nữ từ các văn phòng khác nhau cho biết vì báo cáo về quấy rối và tấn công tình dục mà họ bị buộc phải nghỉ việc hoặc bị dọa chấm dứt hợp đồng trong năm qua. Những người bị tố cáo, trong đó có một quan chức cấp cao của Liên Hợp Quốc, thì vẫn ở nguyên vị trí.

UN and World Food Programme staff sit beside a box of fruits in eastern Ghouta, in the Syrian capital Damascus.

Nhân viên của LHQ và Chương trình Lương thực Thế giới ngồi cạnh một hộp trái cây ở đông Ghouta, thủ đô Damascus của Syria. Ảnh: Bassam Khabieh / Reuters

Một người nói cô bị nhân viên cấp cao hơn trong Liên Hợp Quốc cưỡng hiếp khi công tác ở vùng xa. “Chẳng còn cách nào khác để có được công lý, và tôi đã mất việc”.

Cô nói rằng bất chấp các bằng chứng y khoa và lời khai của nhân chứng, cuộc điều tra nội bộ của Liên Hợp Quốc vẫn không ủng hộ cáo buộc của cô. Không chỉ mất việc, cô còn mất visa và trải qua nhiều tháng ở bệnh viện trong tình trạng stress và chấn thương tâm lý. Cô lo sợ sẽ bị bức hại nếu quay trở về quê nhà.

Hệ thống pháp lý tồi tệ

Theo các tài liệu nội bộ mà Guardian có cơ hội tiếp cận, hai trong số các phụ nữ đã bày tỏ quan ngại về những cuộc điều tra. Họ cho rằng nhóm điều tra của Liên Hợp Quốc, Văn phòng Giám sát nội bộ (OIOS), đã không phỏng vấn các nhân chứng quan trọng. Họ cũng nói những bản lời khai mắc sai sót và thông tin từ các cuộc điều tra bị rò rỉ. Những kẻ có hành vi sai trái thì vẫn yên vị, quyền hành giúp họ tác động đến quá trình điều tra, tố tụng.

Guardian: Quay roi tinh duc tran lan trong Lien Hop Quoc hinh anh 1

Một phiên họp của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại trụ sở ở New York. Ảnh: Shutterstock.

Theo lời một phụ nữ bị tấn công tình dục khi làm việc cho Liên Hợp Quốc, thanh tra cơ quan nói rằng ông không thể làm gì hơn để giúp cô khiếu kiện, vì ông bị một nhân viên cấp cao khác gây áp lực. 7 nạn nhân khác cũng cho biết đồng nghiệp hay thanh tra viên đều khuyên họ không nên khiếu nại.

4 nhân viên khác của Liên Hợp Quốc nói rằng họ không được chăm sóc y tế hay tư vấn đầy đủ. Một phụ nữ mất việc nói rằng cô đã phải gặp 3 bác sĩ phụ khoa trong vòng 24 giờ sau khi bị tấn công, vì nhóm y tế đầu tiên từ Liên Hợp Quốc không đủ chuyên môn để giải quyết trường hợp này. Cô nói cô cũng không được tư vấn về vấn đề khủng hoảng do bị hãm hiếp cho tới 6 tuần sau.

“Tôi rơi vào bất ổn, thay đổi thất thường giữa trạng thái biết rõ, biết chính xác mình phải làm gì và những lúc khủng hoảng trầm trọng chỉ biết gào khóc”, cô nói.

Luật sư từng tham gia những vụ việc tương tự cho biết một nạn nhân có “số lượng bằng chứng đáng kể” nhưng cho tới nay vẫn bị “làm lơ” bởi hệ thống Liên Hợp Quốc.

Tổ chức quốc tế lớn nhất thế giới từ lâu bị chỉ trích vì không xử lý được các vụ lạm dụng tình dục của lực lượng gìn giữ hòa bình đối với người dân địa phương, nhất là ở Cộng hòa Trung Phi và Haiti.

Những vụ việc trong Liên Hợp Quốc hay liên quan đến dân địa phương rất khó kiện vì tính chất quốc tế của nó. Nhiều nhân viên cấp cao có quyền miễn trừ ngoại giao, đồng nghĩa rằng họ có thể né được các tòa án quốc gia. Các nhà hoạt động cho hay quyền miễn trừ này đã khiến cho nạn nhân chỉ còn cách im lặng.

Guardian: Quay roi tinh duc tran lan trong Lien Hop Quoc hinh anh 2

Các nữ nhân viên làm việc trong Liên Hợp Quốc bị chính người của tổ chức quấy rối hay tấn công tình dục nhưng không dám lên tiếng vì nhiều mối lo ngại, như mất việc hay bị trả đũa. Ảnh minh họa: Getty.

Thậm chí nếu nhân viên Liên Hợp Quốc không được hưởng quyền miễn trừ, thì các sự vụ cũng thường xảy ra ở những quốc gia có hệ thống tư pháp yếu kém.

Trong trường hợp nạn nhân là nhân viên của Liên Hợp Quốc, họ có nhiều ràng buộc với tổ chức, không chỉ về công ăn việc làm mà còn là các lợi ích khác như được cấp thị thực lao động, học phí cho con. Nhiều nạn nhân và nhân chứng không dám lên tiếng còn vì sợ bị trả đũa. Một số cơ quan chỉ cho phép khiếu nại trong vòng 6 tháng.

Trong một tuyên bố, Liên Hợp Quốc cam kết “xem xét tăng cường năng lực của chúng tôi để điều tra các báo cáo và hỗ trợ các nạn nhân”. Tổ chức này cho biết Guterres đã chỉ định một tổ bênh vực quyền lợi nạn nhân và thiết lập một nhóm đặc nhiệm cao cấp về quấy rối tình dục, để rà soát các chính sách và tăng cường các cuộc điều tra. LHQ cũng sẽ tiến hành khảo sát để đo lường mức độ của vấn đề, và giới thiệu một đường dây điện thoại hỗ trợ cho những người tìm kiếm lời khuyên.

Văn hóa làm thinh và niềm tin bị đánh mất

“Văn hóa làm thinh giờ đây lan tràn khắp Liên Hợp Quốc, chỉ bởi vì những đặc quyền không có ở Hollywood hay trong ngành công nghệ”, Paula Donovan, người đứng đầu chiến dịch Code Blue và Aids-Free World nhằm mục tiêu loại bỏ quyền miễn trừ cho tội lạm dụng tình dục của lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc, cho biết.

Theo luật sư Alex Haines, hệ thống pháp lý nội bộ của Liên Hợp Quốc thường bất lực trong việc bảo vệ nạn nhân trong trường hợp xảy ra xung đột lợi ích. Ông trích dẫn một vụ kiện năm 2015 xảy ra ở Trung Á, nơi mà một người đàn ông bị cáo buộc quấy rối tình dục đã được phép phỏng vấn người phụ nữ đã đưa khiếu nại chống lại anh ta. Các tập tục này không phải là hiếm, ông nói thêm rằng các nạn nhân cũng ngăn cản khỏi việc đọc báo cáo cuối cùng do các nhà điều tra đưa ra.

A UNHCR distribution centre in Kutupalong camp in Bangladesh.

Một trung tâm phân phối của UNHCR ở trại Kutupalong, Bangladesh. Hình ảnh: Andy Hall for the Observer

Một nữ nhân viên cứu trợ Liên Hợp Quốc từng bị đồng nghiệp cấp cao hơn quấy rối giãi bày rằng cô không mấy kỳ vọng vào công lý. “Ngay cả khi lấy hết can đảm để khiếu nại và vận dụng tất cả các cơ chế nội bộ, nguồn lực, các thủ tục pháp lý như tôi đã từng làm, thì bạn vẫn sẽ không được gì hết”, người phụ nữ nói.

“Họ huy động bạn bè, đồng nghiệp chống lại bạn. Tôi phải nhận những lời đe dọa thông qua bạn bè, rằng tôi sẽ ‘không bao giờ được bước chân vào văn phòng nữa'”, nữ nhân viên bức xúc giãi bày.

Peter Gallo, người từng là thanh tra viên thuộc OIOS sau đó rời khỏi Liên Hợp Quốc năm 2015, cho biết ông chứng kiến những bằng chứng thường bị bỏ qua và sự thật bị làm méo mó. “Là một điều tra viên nhưng tôi lại được khuyên ‘không bao giờ nên đặt câu hỏi chỉ để thỏa mãn trí tò mò'”, ông nói. “Quy tắc duy nhất là không bao giờ được công khai làm mất mặt tổ chức”.

Có rất ít nghiên cứu về tần suất quấy rối hoặc tấn công tình dục trong Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, mối quan ngại về quấy rối tình dục ở UNAids đã thúc đẩy bảy quốc gia tài trợ chính để đưa ra một tuyên bố công khai, thúc giục những hành động nhanh chóng để giải quyết các cáo buộc, điều mà có trong báo cáo của kiểm toán viên. Một cuộc khảo sát nội bộ nhân viên của UNAids cho thấy gần 10% trong số 427 người được hỏi đã trải qua quấy rối tình dục. Chỉ có hai người đã báo cáo về điều đó.

Một tổ chức khác của LHQ, Unesco, đang điều tra những lời tố cáo quấy rối tình dục của trợ lý tổng giám đốc, ông Frank La Rue.

Các nhân viên LHQ hiện tại và gần đây từ tám cơ quan khác nhau – bao gồm UNHCR, UNDP, các phái đoàn gìn giữ hòa bình của LHQ và các cơ quan lương thực của LHQ – đã mô tả bầu không khí nơi lãnh đạo cấp cao chủ yếu là nam giới. Họ cho biết các nhân viên địa phương, những phụ nữ trẻ và những người có hợp đồng ngắn hạn là đặc biệt dễ bị tổn thương.

Một nhà thầu của LHQ, người đã làm việc ở Châu Phi, cho biết một đồng nghiệp cấp cao của UNHCR đã tấn công tình dục cô sau khi mời cô uống trà vào năm 2016. “Tôi nói không với anh ta. Anh ta chỉ lờ nó đi … Sau đó, anh ta nói: “Nếu bạn cần một đề nghị, hãy cho tôi biết.” Cô ấy đã không báo cáo về vụ việc bất ngờ này.

Men carry bags of food while women wait for their rations at the World Food Programme distribution site in Pibor, South Sudan.

Nam giới mang theo thực phẩm trong khi phụ nữ chờ thức ăn của họ tại địa điểm phân phối của Chương trình Lương thực Thế giới tại Pibor, Nam Sudan. Ảnh: Adriane Ohanesian / Reuters

Nhiều nhân viên cho biết các viên chức quản lý cấp cao đã đề nghị sự thăng tiến nghề nghiệp để đổi lấy lợi ích tình dục. Hai nhân viên cao cấp đã nghỉ hưu gần đây từ các văn phòng của LHQ ở Rô-ma nói rằng họ biết những lời đề nghị như vậy đối với những cô gái trẻ.

Bà Charlotte Bunch, thuộc Trung tâm Kỹ năng Lãnh đạo Toàn cầu của Phụ nữ tại Đại học Rutgers, cho biết LHQ nên làm nhiều hơn nữa để tăng số lượng các nhà lãnh đạo nữ, kêu gọi sự rõ ràng về việc liệu thủ phạm bị cáo buộc có được bảo vệ bởi sự thoát tội hay không.

LHQ và các viên chức quản lý cấp cao của nó có sự thoát tội ngoại giao hoàn toàn. LHQ nói rằng khi có “những cáo buộc đáng tin cậy rằng các hành động quấy rối tình dục có thể dẫn đến hành vi phạm tội”, các vụ án sẽ được chuyển tới các cơ quan thẩm quyền quốc gia.

Một phụ nữ làm việc cho phái đoàn gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc tại Trung Đông bày tỏ lo sợ tình trạng này đang ngày càng tồi tệ hơn. Bà khiếu kiện hơn 10 năm trước và kết quả là thủ phạm đã bị kỷ luật. Song bà lo ngại rằng hiện nay điều tương tự khó xảy ra.

“Tôi hết sức khuyến khích mọi người hãy kiện. Nếu bạn sẵn sàng nếm trải cả địa ngục, hãy chiến đấu vì nó”, bà nói. “Thật tồi tệ khi đây lại là một tổ chức có nghĩa vụ đứng lên vì quyền của con người… Chúng ta là những kẻ đạo đức giả”.

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *